Zuurvijg
Groenten en fruit (Aizoaceae)
ZUURVIJG
RECEPTEN
ZUURVIJG | CARPOBROTUS EDULIS
VERSE EN GEDROOGDE ZUURVIJGEN

ZUURVIJG

Zuurvijg, suurvy op zijn Zuid-Afrikaans, is een plant met vlezige vrucht met een zoutige, zurige smaak en honderden zwarte zaadjes.

Het is een enthousiast (lees agressief) groeiende, kruipende plant. De sappige bladeren staan overeind. Ze zijn driehoekig van doorsnede en puntig. De bloemen van de carpobrotus lijken op madeliefjes.

De gewone zuurvijg (Carpobrotus edulis) onderscheidt zich van zijn soortgenoten, zoals de zoete ghaukum door zijn grote bloemen, zo'n 10 tot 15 cm, die als één van de weinige carpobrotusbloemen geel kunnen zijn. Een zeer gelijkende verwant bijvoorbeeld, de chilensis, heeft dieppaarse bloemen.

De plant groeit het hele jaar door met een snelheid van 1 meter per jaar. Een plant kan uitschieters van wel 50 meter lengte hebben. De bloei is grillig, in sommige gebieden begint deze al in februari, in andere gebieden loopt hij door tot in november, in Noord-Californië bijvoorbeeld. Gemiddeld bloeit de plant twee-drie maanden. De vrucht is circa 35 mm in doorsnede, en bevat een groot aantal zaden, tot honderden per vrucht. De vrucht is vlezig en het vruchtvlees is wat plakkerig. De smaak is zoutig en zurig, d.w.z. beide niet uitgesproken. De vrucht wordt onder meer gegeten door antilopes, schildpadden, adders en andere slangen. De bloemen worden bestuifd door solitaire- en honingbijen en torretjes. Deze populariteit zorgt ervoor dat de plant zich snel verspreid (zie onder ecologie).

Wanneer de vruchten niet geplukt worden, worden ze rimpelig en leeracjhtig. maar vallen niet af.

GEBRUIK

De zuurvijg is vooral populair voor het maken van jam en chutney. De schil wordt daarbij ontdaan van harde stukjes. Om uit de hand te eten, prefereren Zuid-Afrikanen de ghaurkum (Carpobrotus deliciosus).

Wees er attent op dat de geschrompelde bruine vruchten niet uitdrogen. De schil moet nog net zo zacht zijn, dat de vrucht gepeld kan worden, zonder hem eerst te moeten weken.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Carpobrotussoorten komen voor het leeuwendeel uit Zuid-Afrika, een enkeling uit Australië en één uit Zuid-Amerika. Sommige soorten, zoals de edulis groeien over de hele wereld, andere soorten komen in beperkte regio's voor. In Zuid-Afrika is het vaak een pionier, een plant die ergens groeit voor zich ergens andere planten vestigen, zoals op geroerde grond.

Uit archeologische opgravingen in Zuid-Afrika is gebleken dat de vrucht al eeuwenlang door de Khoikhoi gegeten werden. Men vond onder meer aanwijzingen daarvoor op grafplaatsen.

In Zuid-Afrika komt een plant voor die erg lijkt op de zuurvijg, de Khadi-wortel (Khadia acutipela). De wortels van deze plant worden gebruikt als gistbron en starter voor het exclusieve Khadi bier.

In Europa komt de plant onder meer voor op de Middelllandse Zee-eilanden Sicilië en Sardinië, Malta en Cyprus en op het vasteland van Italië, Griekenland, Spanje (Gibraltar), Noord-Afrika (Marokko, Algerije en Libië), het Midden-Oosten (Libanon, Israel, Jordanië) en Turkije. Op Sicilië komt hij onder andere voor op de vulkanische grond, zoals op het Eolische eiland Vulcano.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De benaming carpobrotus is uit twee woorden opgebouwd, 'carpo' van het Griekse 'carpos', dat vrucht betekent, en 'brota', dat eetbaar betekent, de eetbare vrucht derhalve. De plant heeft teveel benamingen om ze alle te noemen. Namen zijn vaak combinaties van de woorden hottentoot, ijs, vijg.

De oorspronkelijke Zuid-Afrikaanse benaming van de zuurvijg eindigen op vy, het Zuid-Afrikaans voor vijg, maar dan zonder 'g' uitgesproken. De Khoikhoi (die wij naar de Engelsen de Hottentotten noemen) noemden de plant waarvan zij de vruchten aten ghaukum of ghoenavy. De vroege Nederlandse kolonisten (einde 17e eeuw) zagen hoe de Khoikhoi zulke vruchten aten en noemden de zuurvijg Hotsnotvy, Hottentottenvijg.

In ons land wordt de naam banaan gebruikt omdat de blaadjes aan een banaan doen denken, om soortgelijke reden noemen de Catalanen het 'patatas frittas'. need we say more?

VERTALING HOTTENTOTVIJG

engels
(highway) ice plant, sour fig
frans
figue marine
italiaans
 
spaans
bálsamo, patata fritta
duits
hexenfinger
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

De plant bevat veel anti-oxidanten. Omdat de plant vaak groeit in de duinen en langs stranden, worden de bladeren vanwege hun verkoelende en anti-bacteriële werking gebruikt tegen kwallen'beten'.

RECEPTEN

Welk recept van zuurvijg kun je beter op je site plaatsen dan het recept voor zuurvijgjam op zijn Zuidafrikaans: suurvy konfyt ? Voor gebruik bij Oosterse gerechten !

DUURZAAMHEID

De gewone zuurvijg (Carpobrotus edulis) - vroeger ingedeeld bij de Mesembryanthemum, waartoe ook het ijskruid behoort - komt over de hele wereld voor en wordt vrijwel overal als invasieve plant beschouwd.

Mede door zijn snelle groei wordt de plant gezien als een ernstige bedreiging voor de biodiversiteit, ook omdat hij vaak zeldzame plantensoorten berooft van hun voeding, water, licht en ruimte.

Maar hij wordt ook aangeplant. De plant kan goed tegen droogte en vormt snel een dicht groen tapijt, een uitstekende bodembedekker, die bovendien snel groeit. Een bijkomend voordeel is dat de plant tegen vuur kan, en dus goed gebruikt kan worden in brandzones.

Gebieden waar hij als indringer wordt beschouwd zijn onder meer de Middellandse Zeekust, waar hij verspreid wordt door de zwarte rat, daar ook een plaag, In Californië is de plant die daar al voorkomt sinds hij in de 16e eeuw per schip over kwam, sinds het begin van de 20e eeuw aangeplant voor de stabilisatie van de duinen (zoals bij ons de helm wordt gebruikt) en als bodembedekker langs wegen, een ware plaag. Ook in Groot-Brittanië, Ierland is de plant een plaag aan het worden, hier vanuit particuliere tuinen.

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Plant database | The plantlist, Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden Carpobrotus edulis | Pflantzafrica South African national biodiversity institute Carpobrotus edulis | Plants for a future Carpobrotus edulis | Global invasive species database Carpobrotus edulis | Wikipedia (EN) Risk assesment of Carpobrotus edulis | National biodiversity data centre Ireland