Amaranthaceae
Amarantenfamilie
AMARANTHACEAE
Amaranthaceae (familie, overzicht)
QUINOA | WINTER OP DE VELDEN IN DE BOLIVIAANSE ANDES

AMARANTHACEAE

De Amaranthaceae of amarantenfamilie is een uitgebreide familie met 180 plantengeslachten, van veelal kruidachtige planten of struiken. Een groot aantal planten is halofiet, groeit in zout water.

Dat geldt niet voor alle gewassen die behoren tot de vijf - van de tien - hieronder kort beschreven subfamilies:

  • de Amaranthoideae, waartoe de amaranth behoort,
  • de Betoideae, waartoe de bieten horen, en
  • de Chenopodioideae, waartoe spinazie, quinoa, de melganzenvoet en de zoutmelde behoren,
  • de Salicornioideae, waartoe de zeekraal behoort.

Tot de Amaranthoideae behoort het geslacht Amaranthus, dat zo'n 60-70 plantensoorten omvat, waarvan verscheidene verbouwd worden om hun zaad, soms ook om hun bladeren (en scheuten). Hoewel deze al lang voor onze jaartelling werden gegeten, staan de planten pas sinds kort volop in de belangstelling.

Eén van de redenen daarvoor is de toegenomen vraag naar glutenrvije producten en het succes van "Inca-gerelateerde producten", ofschoon amarant eerder verbonden is geweest aan de Aztecen, die in Mexico leefden en heersten, terwijl de Inca's in het Andes leefden.

Tot de Amaranthus behoren tevens de Amaranthus dubius en de Amarthus viridis. van beide worden de bladeren als groente gegeten.

De Betoideae kennen we zowel van de ronde biet en al zijn variëteiten als van de suikerbiet. Hoewel ook van deze planten de bladeren worden gegeten, denk aan snijbiet, is het de mens vooral te doen om de verdikte wortel, de eigenlijke biet.

Het is een oude subfamilie, tussen 48 en 35 miljoen jaar oud, waarvan de eetbare soorten hoofdzakelijk tot de Beta vulgaris behoren, waarvan de cultivatie wellicht in ons land is begonnen, in Aartswoud op precies te zijn, in het Neolyticum. Vast staat dat de biet in de 8e eeuw voor Christus in Mesopotamië werd verbouwd.

De Chenopodioideae tenslotte is hofleverancier, als je dat zo mag noemen, met de geslachten Spinacia (spinazie), Blitum (aardbeimelde), Chenopodium (ganzenvoet) en Atriplex, het enige geslacht in deze subfamilie dat zoutminnende planten kent, in de vorm van de zoutmelde. Tot de Chenopodium behoort onder meer quinoa, een pseudograan, dat in tegenstelling tot amarant wel een Inca-gewas mag worden genoemd.

De Salicornioidea is een subfamilie van zoutverdragende vetplanten (succulenten) die in zoute moerasgebieden, langs stranden en in mangroves voor komen, waarvan een aantal soorten van het geslacht Salicornia (zeekraal) gegeten worden.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Amaranthaceae omvat overwegend tropische plantensoort, maar komt grosso modo overal ter wereld voor, zoals dat heet, in passende klimaatzones, d.w.z. de ene soort hier, de andere daar.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De botanische naam dateert uit de 16e eeuw en stamt van het Franse amarante en het modern Latijnse amaranthus, afgeleid van het Griekse woord voor bloem 'antos' en het eveneens Griekse αμάραντ ος amarantos, dat 'niet-verwelkend' betekent, verwijzend naar droogte-bestendigheid van de amaranth-plant.

ANATOMIE VAN DE BLOEIWIJZE

Amaranten hebben solitaire bloemen, of bloemen in vertakte, vaak erg compacte schijnaren, zoals bij de amarant en de melganzevoet. Zo'n schijnaar is opgebouwd uit eenheden, glomeruli (enkelvoud: glomerulus) genoemd. Bij de meeste amarant-soorten bevat een glomerulus één mannelijke bloem, voor het overige alleen vrouwelijke bloemen.

De naam glomerulus wordt in de anatomie gebruikt voor een groepje ingekapselde capillairen in de nefronen van de nieren van zoogdieren. Het woord betekent 'tot een kluwen gebald', en is afgeleid van het Latijnse glomus, net als het woord conglomeraat. In de botanie wordt het in die betekenis gebruikt.

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Amaranthaceae | Wikipedia (NL/EN/DU) Amaranthus, production guideline South African department of agriculture, forestry and fishery Amaranthus | H. Brücher, Useful tropical plants of neotropical origin, 1989 Springer Verlag Berlin Heidelberg ISBN 978-3-642-73315-4 Chenopodium album | Vascular Plants of the Gila Wilderness