top
Paardenbloem
Taxacarum officinale
Paardenbloem
Paardenbloem op deze site
Paardenbloem - Taxacarum officinale

Paardenbloem

Taraxacum officinale

De 'gewone' paardenbloem is de enige eetbare soort paardenbloem temidden van wel 150 familieleden, die niet eetbaar zijn 10).

De paardenbloem behoort tot het geslacht Taraxacum in de composietenfamilie Asteraceae. Twee van de meest voorkomende soorten zijn de Taraxacum officinale (de hier beschreven gewone paardenbloem) en Taraxacum erythrospermum, de rode paardenbloem. Net als andere leden van de Asteraceae, hebben ze zeer kleine bloemen die samen een bloemhoofdje vormen, de floret. Paardenbloemen zijn een van de belangrijkste bronnen van nectar in het vroege voorjaar voor een groot aantal bestuivers, vooral omdat ze met zovele zijn.

De paardenbloemen hebben een lange geschiedenis in de Chinese geneeskunde 11), maar wat doet de paardebloem op een website over voedsel? Omdat de gewone paardenbloem als enige paardenbloemen prima eetbaar zijn. En diverse variëteiten speciaal met dat oogmerk geteeld worden.

De plant groeit vanuit de penwortel met tien of meer harige, paarsachtige stengels, die zo'n 40 cm lang kunnen zijn, maar ook langer. De bladeren zijn donkergroen en worden zo'n 20-40 cm. De penwortel kan heel diep reiken, en wanneer deze afbreekt kan er opnieuw een plant uit groeien. De bekende pluizige parachutes zijn de dopvruchtjes waarmee de plant zich voortplant. Ze kunnen op de wind een afstand van wel 10 kilometer overbruggen.

De paardenbloem is een hermafrodiet, en plant zich merendeels voort door apomixie, waarbij het vruchtbeginsel tot een zaadje uit groeit, zonder bevrucht te zijn. Hierdoor kloont de paardenbloem zichzelf. Hij kan zich ook voortplanten door bevruchting. De plant bloeit hier van april tot mei, in andere streken soms nog iets eerder en soms zelfs tot november.

Omdat paardensla bitter kan zijn (de jonge bladeren zijn overigens minder bitter dan de volwassen bladeren), dekt men de plant af waardoor deze 'bleekt'. In ons land noemt men deze bleke paardensla molsla naar de paardenbloemen die in molshopen worden gevonden.

Tot de moderne smakelijke paardebloemsoorten hoort de Pissenlit vert de Montmagny, de (groene) paardensla van Montmagny, een teelt die door de Slow Food foundation gewaardeerd met opname in de Ark van de Smaak, een lijst met om hun uniciteit aan te prijzen producten. ,

Practische zaken

Aankoop en verkrijgbaarheid

Paardenbloem is hier nauwelijks verkrijgbaar en dus zul je aangewezen zijn op (wild)pluk). Wees voorzichtig. Sommige Taraxacum-soorten verschillen uiterlijk nauwelijks, soms alleen de vorm van het zaad. Ook niet-Taraxum-planten zoals de Leeuwentand (Leontodon) en Gewoon biggenkruid (Hypochaeris radicata) lijken niet alleen op paardenbloem, maar worden ook wel zo genoemd, en zijn NIET eetbaar.

Zowel de verse, jonge bladeren als de bloemen worden gegeten. Datzelfde geldt voor de al dan niet geteelde bleke bladeren, die molsla genoemd worden.

De gemalen, geroosterde paardenbloemwortel kan worden gebruikt als koffiesurrogaat zonder cafeïne.

slotregel

Oorsprong en verspreiding

De paardenbloem komt van oorsprong voor in Azië en in Europa, maar tegenwoordig door verspreiding door de mens in vrijwel alle werelddelen. Hij groeit tot op een hoogte van 2000 meter.

Het geslacht zou tijdens het Krijt zijn ontstaan uit een plantensoort in de westelijke Himalaya. Tijdens het Pleistoceen zouden precursortypen die in West-Europa terecht waren gekomen de wijdverspreide sectie Ceratophora hebben voortgebracht, waaruit na de laatste ijstijd veel van de huidige paardenbloemsoorten zijn ontstaan. 12)

De uitgezworven zaadjes kunnen jaren (naar zeggen wel 9 jaar) goed blijven, waardoor de paardenbloem in sommige regio's als onkruid groeit, bijvoorbeeld doordat het is meegekomen met grondtransport. Het is een plant die in veel bodemsoorten gedijt, en sowieso een plant die houdt van geroerde grond, een echte pionier.

Taalkundige aspecten, etymologie

Nomenclatuur

Linneaus gepubliceerd in Species plantarium de paardenbloem onder de Latijnse naam Leontodon taraxacum, een samenvoeging van 'leeuwentand' en een Arabische term, mogelijk van Perzische oorsprong. De Perzische polymaat Al-Razi gebruikte het woord tarakhshaqūn als benaming van paardenbloemen, cichorei en andijvie. Gerard van Cremona, die rond 1170 Arabisch naar Latijn vertaalde, spelde het als tarasacon.

Friedrich Heinrich Wiggers (1746 – 1811) gaf in Flora van Holstein (1780) naar de Arabische benaming Taraxacum aan het plantengeslacht en voegde er het epitheton officinale aan toe ('uit de apotheek'), vanwege de toegekende geneeskrachtige eigenschappen van de 'gewone paardenbloem'.

Populaire benaming

Oude Nederlandse benamingen zijn 'niemandsverdriet' naar de spreekwoordelijke onuitroeibaarheid van paardenbloemen, en talrijke vartiaties op het thema plassen (pissen) tot en met pissenbed aan toe, net als in de Franse benaming pissenlit, inderdaad een samenvoeging van pisse-en-lit, wat in bed plassen betekent 6, 13) Paardenbloem staat dan ook bekend om zijn vochtafdrijvende eigenschappen.

Andere Oud-Nederlandse benamingen zijn melkbladen en melkwtsel (vanwege het witte melksap), kettingbloem, naar de bloeiwijze, en bij verder spitten, kom je benamingen tegen als keerelcruydt (16e eeuws), canckerbloemen, houtroosen, peerdtsbloemen en schroftbloemen. In het Fries wordt paardenbloem wel hijgsteblom genoemd.

Dat de plant - overigens pas sinds 1907 - paardenbloem is geworden, is eerder een keuze uit vele namen, en geen neerslag van geworteld taalgebruik. Al eten paarden graag van het blad.

Benamingen in diverse talen

In veel andere talen is de oorspronkelijke Franse benaming inspiratie geweest. Dent de lion, leeuwentand, zou verwijzen naar de karteling van de bladeren 3), volgens sommige bronnen de tanden aan het uiteinde van de linten waaruit het bloemhoofd is opgebouwd.

Benamingen in diverse talen

engels
(common) dandelion
frans
dente de lion, pissenlit
italiaans
taràssaco comune
spaans
 
diente de león
duits
(gewönliche) löwenzahn
hindi (india)
 
indonesisch
tanaman jombang
japans
 
vietnamees
thực vật có hoa
chinees
pu gong ying 蒲公英
 
kantonees: pou gung jing
 

Duurzaamheid en milieu

De paardenbloem heeft niet alleen kwaliteiten als voedsel, maar kan ook helpen zorgen voor het reduceren van de druk op tropisch regenwoud door als alternatief voor rubber uit de tro[ische rubberboom gebruikt te worden.]

De wortels van de Russische paardenbloem Taraxacum koksaghyz bevatten 10-15% rubber en tot wel 40% inuline, een polymeer van fructose, een uitstekende grondstof voor furaanachtige chemicaliën en polymeren. Deze paardenbloem (onder)soort komt in het wild voor in een klein gebied in Kazachstan, Kirgizië, Uzbekistan en delen van China, en wordt gekruist met de gewone paardenbloem om hem geschikt te maken voor grootschalige teelt.

De paardenbloem is het belangrijkste alternatief voor de productie van rubber uit de rubberboom, Hevea brasiliensis. Van alle rubber is 80% afkomstig van deze boom op rubberplantages in Maleisië, Indonesië en Thailand. De druk op het regenwoud is immens. Het proces om rubber uit paardenbloem te winnen is al langer toegepast, maar na de Tweede Wereldoorlog in de vergetelheid geraakt.
Iedere hectare van de nieuwe paardenbloem zou circa 800 kilogram rubber kunnen op brengen, Voor de ambitieuze doelstellingen van de EU om 25% van de rubberproductie van eigen bodem te halen, is 300.000 hectare paardenbloem nodig. We gaan het zien. 7,8,9)

Bronvermelding update juni 2025

1 Taraxacum | Taraxacum Nederland  Dandelion leaf, nutritionfacts (voedingswaarde) | Nutritiondata op Self.com (link verouderd, tabellen door Self opgeheven - zoek brongegevens op de USDA-site : https://fdc.nal.usda.gov/food-search ) 3 Dandelion | Skeat, Walter W. (Walter William),, An etymological dictionary of the English language 1835-1912 via Webarchive 4 Paardenbloem | Flora van Nederland 5 Paardenbloem | Mergenmetz 6 Pissebed | Neerlandistiek 7 EU: 300.000 hectare paardenbloemen voor natuurrubber | Jan Engwerda, Boerderij magazine 4 december 2018 8 Natuurlijk duurzaam rubber door veredeling en teelt van paardenbloemen | Lion-flex 9 DRIVE4EU: Dandelion Rubber and Inulin Valorization and Exploitation for Europe | European Union, Cordis, Content archived on 2024-06-18 10 Taraxacum officinale as a food source. | Escudero, Nora & Arellano, M.L. & Fernandez, s & Albarracín, Graciela & Mucciarelli, S.. (2003). Plant Foods for Human Nutrition. 58. 1-10. 10.1023/B:QUAL.0000040365.90180.b3. 1 Dandelion, Taraxacum Genus - A Review of Chemical Constituents and Pharmacological Effects | Fan M, Zhang X, Song H, Zhang Y. , Molecules. 2023 Jun 27;28(13):5022. doi: 10.3390/molecules28135022. PMID: 37446683; PMCID: PMC10343869. 12 Taraxacum | Palynodata paleobotranische database, geraadpleegd op 10 juli 2025 13 Paardenbloem | Etymologiebank