Sasâs
Tetrapleura tetraptera
Sasâs
RECEPTEN MET SASÂS
SASÂS | TETRAPLEURA TETRAPTERA

SASÂS

Aidanboon

De sasâs is een boom uit het bonenfamilie (Fabaceae). De boom draagt grote vleugelvormige bonen, die in gedroogde vorm als specerij gebruikt worden. De bonen worden zelden als groente gebruikt.

De Tetrapleura tetraptera of aidan boom wordt in het Bassa sasâs of lege-lege genoemd. Hij wordt niet verbouwd. De boon wordt van wilde bomen geplukt, en wordt hoofdzakelijk op lokale markten in West-Afrika verkocht, zelden vers, veelal in gedroogde vorm. Hij is onder tal van namen in de handel, bijvoorbeeld als prekese, de naam in het Ashanti of essèssé, in het Duala.

De Tetrapleura tetraptera is een 20 tot 25 meter hoge boom, met een vrij kleine kroon. De boom heeft samengestelde bladeren. Ieder blad wordt gevormd uit vijf tot negen paren langwerpige, puntige blaadjes.

De bloemen groeien aan het uiteinde van de takken op korte bloemstelen. Ze groeien paarsgewijs. De bloeitijd is van februari tot vroeg in april. De peulen ontwikkelen zich in de daaropvolgende maanden en rijpen van september tot december. Ze zijn zijn 15 tot 25 cm lang en glanzend, paarsbruin. Ze bevatten 8 mm grote zwarte zaden. De peul blijft gesloten, ook wanneer hij volledig gerijpt is.

De peul is licht gebogen en heeft aan vier zijden 'vleugels' van een centimeter of drie breed. Twee bevatten een pulp (de verse peul althans), dat licht zoet van smaak is. Wanneer de peul volledig gedroogd is, krijgt de gedroogde pulp een straffere smaak.

VERKRIJGBAARHEID EN HOUDBAARHEID

De gedroogde peulen zijn het hele jaar door leverbaar.

GEBRUIK

De gedroogde peul wordt in stukken gesneden of gebroken. Deze worden in hun geheel of gemalen in gerechten gebruikt. Een befaamd gerecht is Oghwo amiedi of Banga, een maaltijdsoep met vis uit de Urhobo-keuken.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Tetrapleuris komt van nature voor in het West-Afrikaanse regenwoud, maar komt in heel tropisch Afrika voor, vooral in regenwouden.

Landen waarin de boom groeit, zijn:

  • East Tropical Africa: Kenya; Tanzania; Uganda
  • Northeast Tropical Africa: Sudan
  • South Tropical Africa: Angola
  • West Tropical Africa: Cote D'Ivoire; Ghana; Guinea-Bissau; Liberia; Nigeria; Senegal; Sierra Leone; Togo
  • West-Central Tropical Africa: Cameroon; Central African Republic; Gabon; Zaire

De boon wordt in Brazilië geteeld, daar aridan of saridam genoemd. De boon wordt als een heilige vrucht beschouwd: "ewe orixa".

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De geslachtsnaam en de soortnaam zijn ontleend aan het Grieks en betekenen 'vier-ribbig' (tetra=vier, pleura=rib), naar de vier vleugels van de vrucht.

De enige Westerse benamingen voor de boom (en de peul) is zijn aidan, naar de Yoruba-benaming van de boom, aidan of aridan, en eséhésé, de Franse benaminig naar de douala-benaming. Hieronder geven we benamingen in een aantal Afrikaanse talen.

VERTALING IN AFRIKAANSE TALEN

ashanti
prekese
bangangté
sepan
bassa
sasâs, lege-lege
bini
 
douala
essèssé
ewondo
akwa
haussa
dawo
ibibio
uyayak
igbo
osakerisa, ataare
itsekeri
 
maka
chicha
mifi
tchitcho
twi (ghana)
prekese
urbobo
 
wolof
busilin
yoruba
aidan, aridan
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Sasâs is zeer eiwitrijk en bevat veel mineralen, en tannine (636mg per 100 gram).

SAMENSTELLING PER 100 GRAM  GEDROOGD PRODUCT INCL ZADEN

330,0
kcal
(1381,6 kJoule)
6,9
gram
eiwitten
20,2
gram
zetmeel
17,9
gram
suikers
MINERALEN
569,0
mg
calcium
0,8
mg
koper
5,1
mg
ijzer
1127,0
mg
kalium
128,0
mg
magnesium
7,7
mg
mangaan
1,2
mg
zink

BRONVERMELDING UPDATE DECEMBER 2017

Les Arbres à ail de l'Afrique équatoriale | A. Chevalier, Revue internationale de botanique appliquéen et d'agriculture africaine, 1947 (27) pp 22-25 Prekese | Specialty produce Tetrapleura tetraptera | Useful tropical plants Tetrapleura tetraptera | Wikipedia (EN/DU) Tetrapleura tetraptera | World agroforestry Chemical Composition of the Dry Fruit of Tetrapleura tetraptera | P. Eloho Akin-Idowu e.a. Journal of Herbs, spices and medicinal plants, March 2011 Tetrapleura | Plantlist, a working list of all plant species Tetrapleura tetraptera | Prot4U