top
]
Rabarber
De geteelde rabarber
Rabarber
Recepten
Rabarber
 

Geteelde (gewone) rabarber

Rheum x hybridum

Het heeft vele eeuwen geduurd voordat rabarber op tafel kwam. Overal in de Oude Wereld werd het als medicijn gebruikt, maar dankzij de Engels kregen we de groenten die de Amerikanen 'fruit' noemen, en waar je van houdt of van gruwelt.

Deze rabarber, ook wel tuinrabarber, is een humane kruising van de Rheum palmatum en de Rheum rhaponticum, respectievelijk de Russische en de Pontische rabarber. Tuinrabarber is een zomerteelt, maar er zijn vroege en late rassen. 's Winters koop je rabarber uit een ander land of de zogenaamde 'geforceerde rabarber', een achttiende eeuwse Engelse vinding waarin gebruik wordt gemaakt van dezelfde technieken als bij het telen van lof., een techniek die zowel binnenshuis als op het veld toegepast wordt.

De opbrengst van late rassen is het hoogst, die van geforceerde rabarber het laagst, en dat komt veelal ook tot uitdrukking in de prijs. De vroege rassen worden van begin april tot eind mei geoogst, de late rassen van eind april tot eind juni, een enkel ras zoals de Valentine zelfs tot augustus. Geforceerde rabarber wordt van eind december tot half maart geoogst.

In ons land zijn we er niet aan gewend om een onderscheidend product bij zijn naam te noemen, althans dat gebeurt te weinig. Daarom is iedere rabarber rabarber en daarom weinig aandacht voor zulke specialiteiten als de Kennemer 'Champagnerode', als enige rabarbersoort in ons land opgenomen in de Ark van de Smaak. Deze Oud-Nederlandse rabarber wordt beschouwd als een Rheum rharbarbarum. De bladstengels zijn mooi recht, rood aan de voet, verlopend naar groen.

Uit Engeland komt de Yokshire rhubarb, een Rheum rhaponticum, een in 2010 door de EU beschermde teelt. Met de uittreding uit de Europese Unie zullen de Europese middelen die bij deze bescherming horen, komen te vervallen, en zullen de zo benodigde niet-Britse werknemers in de Rhubarb Triangle mogelijk huiswaarts keren. Hetzelfd lot lijkt de zestig andere door de EU beschermde producten uit het Verenigd Koninkrijk beschoren.

Opmerkelijk. Wij beschouwen rabarber als een groente, maar in de Verenigde Staten wordt het uit economische overwegingen (vooral belastingtechnische) sinds 1947 als fruit beschouwd.

Practische zaken

Aankoop en verkrijgbaarheid

Je koopt rabarber als stengel, zelden meer met het blad er nog aan. Dat wordt om de stengels langer houdbaar te maken al kort na de oogst verwijderd.

Culinair gebruik en bereiding lees meer

De rabarberstengel heeft om rechtop te blijven staan een bolle zijde met sterke vezels. Die verwijder je alvorens de rabarber in eetbare stukken te snijden door ze met een fijn mesje aan te snijden en af te ritsen. Schil de rabarber vooral niet ! Vervolgens bereid je de rabarber, die je overigens ook prima rauw kunt eten.

Rabarber stoof je, omwille van de smaak en om de vitaminen te behouden. Hoe minder vocht je toe voegt, hoe beter. Op die manier bereide rabarber behoudt meer dan 80% van de vitamine C. Ook hier geldt de algemene regel: te lang koken, gaat ten koste van vitamine C.

Omdat oxaalzuur koper aan tast, gebruik je nooit koperen pannen voor de bereiding van rabarber.

Houdbaarheid (bewaaradvies)

Rabarber kun je het best in de koelkast bewaren. Vries de rabarber gerust rauw in, vooraf blancheren is niet nodig. Heb je geen ruimte in de koelkast, bewaar de rabarber dan enkele dagen op een koele plaats. Te lang bewaarde rabarber voelt slap aan, daarmee is de rabarber nog niet bedorven.

slotregel

De opkomst van de Europese rabarber

In Azië heeft rabarber een lange geschiedenis, in Europa kennen we de groente pas sinds de zeventiende- achttiende eeuw.

~Van oudsher is rabarber een medicinale plant, en zelfs toen de Grieken en Romeinen als eersten kennis maakten met de rabarberplant was dat om de repuratie van een plant met purgerende eigenschjappen. De moderne rabarberteelt heeft zijn roots in de de Crown rhubarb, die uit tsaristisch Rusland kwam. Van 1657 tot 1781 was deze import-rabarber in Engeland het premium-merk.

De tsaren betrokken de rabarber merendeels uit China, waarmee ze een gecompliceerde handelsrelatie hadden. Crown rhubarb was bestemd voor de welgestelden, anders gezegd was onbereikbaar voor de gewone burger, simpelweg omdat ie te duur was. In 1745 brachten de Britten en Hollanders grote hoeveelheden goedkopere medicinale rabarber uit de Altai op de markt, die daardoor ook beschikbaar werd voor de gewone burger. De handel in Crown rhubarb stortte in, en noopte Catharina de Grote in 1781 tot het vrij geven van de handel en het koninklijk monopolie dat er op rustte.

De ontwikkeling van de moderne consumptie-rabarber start dan. Hoewel niet vast staat wanneer precies en door wie de eerste consumptie-rabarber is ontwikkeld, is men het er over eens dat dat in het Engelse Banbury moet zijn geweest. Of dat in 1777 William Hayward was die zowel de Siberuische Rheum rhaponticum als de Chinees/Tibettaanse Rheum officinale verbouwde, of Daniel Bell Hanbury, de befaamde botanicus, die in 1867 de Rheum officinale naar Banbury bracht en daar met succes verbouwde, is onduidelijk. Beiden waren in de eerste plaats uit op de wortels; een infusie van de gedroogde wortel zou genezing bieden voor syphillis en gonorrhoea.

Volgens Engelse lezingen waren niet de Engelsen, maar de Fransen als eersten tot de ontdekking gekomen dat rabarber ook gegeten kon worden, en hoe. De Franse lezing legt alle eer bij de Engelsen, en dat lijkt logischer.

Taalkundige aspecten, etymologie

Rabarber is de ver-Nederlandsing van het woord rhabarbarum, een samenvoeging van de Scytiaanse, Oud-Perzische benaming van de Wolga (Rha) en Barbarum, de algemeen gebruikte term voor 'van vreemde komaf'. Pontus is de klassieke benaming van een gebied aan de Zwarte Zee, tegenwoordig Karadeniz geheten, Pontos Euxeinos Πόντος Εύξεινος of 'herbergzame zee'.

Rhaponticum is ook een plantengeslacht in de Asterfamilie (Asteraceae). De naamgever is de Franse botanicus Sébastien Vaillant (1669-1722).

Vertaling rabarber

engels
rhubarb
frans
rhubarbe
duits
rhabarber
italiaans
rabarbaro
spaans
ruibarbo
duits
rhabarber
arabisch
rwand
hindi (india)
 
indonesisch
rubarb
japans
daiō
vietnamees
 
chinees
dà huáng 大黃
 
slotregel

Rabarber forceren

Forceren is een teeltmethode waarbij een gewas onder niet-natuurlijke omstandigheden wordt gebracht, om een bepaald van de normale vollegrondsteelt af wijkend teeltresultaat te verkrijgen. Een bekende manier van forceren is de teelt van witlof.

Om de plant te forceren, wordt de plant van daglicht beroofd, door de plant onder een (speciale) pot te plaatsen. De pot neemt het zonlicht weg, en er ontwikkelt zich onder de pot een aangenaam micro-klimaat. Het forceren van rabarber onder zo'n forceerpot gebeurt in februari, gebruik makend van de nog schrale zon om de potten warm te houden. De plant loopt direct uit. De eerste geforceerde rabarber is zo'n zes weken later oogstbaar.

Deze bijzondere manier van rabarberteelt vindt ook plaats in verduisterde kassen, met als resultaat heerlijk zoete winterrabarber. Door het forceren wordt de koolhydraatreserve van de rabarberplant in het wortelstelsel immers omgezet in (extra) glucose.

Deze methode wordt traditioneel gebruikt in de Rhubarb triangle, een gebied in het Engelse West-Yorskhire. De 'forcing' gebeurt daar sinds het begin van de negentiende eeuw grootschalig in verwarmde schuren, profiterend van de lage prijs van de steenkool die daar werd gewonnen.

Ooit besloeg de Rhubarb triangle een gebied van bijna 80 vierkante kilometer - aan het begin van de twintigste eeuw - tegenwoordig is het gebied beperkt tot 23 vierkante kilometer nabij Wakefield, Morley en Rothwell. Lees via deze link meer over deze Yorkshire Forced Rhubarb, welke in 2010 het Europees certificaat PDO ( Protected Designation of Origin) heeft gekregen.

slotregel

Culinair en recepten

Van de vele rabarbercake-recepten hebben we er (alvast) één op de site gezet, die op het landgoed Hanbury hall wordt geserveerd, hanbury rhubarb cake.

Rabarber combineert uitstekend met citrus, rood fruit, noten en vanille, combinaties die je in veel recepten terug ziet komen. Je kunt er prima taarten mee bakken zoals crumbles. Een aandachtspunt bij een gesloten taart is dat de rabarber te veel vocht verliest, waardoor je bakproduct zompig kan worden. Lees je recept er goed op na, meestal volstaat het om het deegdeksel van ventilatiegaatjes te voorzien.

Stoven. Snijd de stukken of stukjes rabarber in zeer weinig water - een eetlepeltje of wat, afhankelijk van de hoeveelheid rabarber - op matig hoog vuur. Zo behoudt je de kleur, en verlies je zo weinig mogelijk Vitaminen. De stooftijd is rond een minuut of tien-vijftien. Rabarber is gaar wanneer het net als stoofvlees uit elkaar valt.

Suiker ? Dat voeg je toe zodra de rabarber klaar is. Niet teveel, en proeven.

Oven. Verwarm de oven voor op 180°. Snijd de rabarber in stukken van een centimeter of vijf, en leg deze op een bakplaat of in een ruime schaal. Bestrooi de rabarber licht met suiker en verse vanille, en vers geperst sinaasappelsap, een eetlepel per 500 gram. Dek de rabarber af met bakpapier en stoof hem in een half uur gaar in de oven. Giet het stoofvocht af en reduceer dat. Dien de rabarber koud op.

slotregel

Gezondheidsaspecten

Voedingswaarde, gezondheidsrisico's

De bladeren zijn bedekt met kristallijn oxaalzuur. Wat je er ook aan wast of kookt, het oxaalzuur behoudt zijn giftige eigenschappen! Niet eten dus ! De bladstelen zijn wel eetbaar en bevatten circa 3‰ oxaalzuur, maar niet alleen dat, zijn rijk aan vitamine K, en bevatten veel vitamine C, calcium en mangaan, en (niet in de lijst vermeld) 6,1 mg choline per 100 gram.

In rabarber zitten maar liefst een veertigtal verschillende zuren, waaronder appelzuur , dominant voor de zure smaak van rabarber. Gedurende de bewaartijd (na het oogsten) loopt het appelzuurgehalte sterker terug dan dat van andere zuren als citroen- en wijnsteenzuur.

Belangrijk ! Eet niet te vaak en te veel producten met oxaalzuur, soals rabarber, spruitjes en spinazie.

Samenstelling per 100 gram rauw product

21
kcal
(90 kJoule)
0,9
gram
eiwitten
4,5
gram
koolhydraten
1,1
gram
waarvan suikers
1,8
gram
vezels
0,2
gram
vet
0,1
gram
verzadigd
0,1
gram
meervoudig onverzadigd
Vitaminen
34
µg
vitamine A
(4,3% ADH)
0,3
mg
nicotinezuur
(1,9% ADH)
0,1
mg
pantotheenzuur
(1,7% ADH)
7
µg
foliumzuur (B9)
(3,5% ADH)
8
mg
vitamine C
(10% ADH)
0,3
mg
vitamine E
(2,5% ADH)
29,3
µg
vitamine K
(39,1% ADH)
Mineralen
86
mg
calcium
0,2
mg
ijzer
288
mg
kalium
12
mg
magnesium
0,2
mg
mangaan
4
mg
natrium
14
mg
fosfor
0,9
µg
selenium
slotregel

Bronvermelding update februari 2025

1 'Vergeten' rabarberrassen | Nederlandse erfgoedrassen "Oranje lijst" Wageningen University & Research 2 Rabarber | Koude centraal, mededeling no 30 1984 Sprenger instituut 3 Rheum | Encyclopaedia Britannica: Or, A Dictionary of Arts, Sciences, and Miscellaneous Literature. Archibald Constable & Company, 1817 4 The rhubarb compendium | 5 rabarber, misschien wel de lekkerste groente Slowfood foundation for biodiversity Nederland 6 Rhubarb, the wondrous drug | Clkifford m. Foust, Rhubarb, the wondrous drug 1992 New Jersey, Princeton University Press ISBN 0-691-08747-4 7 Chap 83 of Rhubarb | Gerard's herbal (The ex-classics web site) 8 Effects of production system on the content of organic acids in Bio rhubarb | V. Stoleru e.a. Romanian Biotechnological Letters No. x. Feb 2018 DOI 10.26327/RBL2017.98 9 Hoelang kun je rabarber, rauw bewaren? | Voedingscentrum 10 Rheum | Wikipedia (EN) 11 The Rhubarb Traingle | Wikipedia (EN) 12 Polygonacea | J. Periera, The elements of materia medica and therapeutics 13 Banbury rhubarb | J. Warren, The nature of crops, 2015 Aberystwyth university UK ISBN 978-1-78064-508-7 14 Hanbury | C.M. Foust Rhubarb, the wondrous drug 1992, Princeton university 15 Rhubarb | Transactions of the Society Instituted at London for the encouragement of arts, manufactures and commerce 16 Rhubarb, raw, Nutritionfacts (voedingswaarde) | Nutritiondata op Self.com (link verouderd, tabellen door Self opgeheven - zoek brongegevens op de USDA-site : https://fdc.nal.usda.gov/food-search )