top
Puls punica
Romeinse speltbrij
Puls punica
Romeinse recepten op deze site
Puls punica
Naar het recept van
Marcus Pontius Cato
'De agri cultura' 239-149 v Chr

Puls punica

Romeinse speltbrij

Puls wordt is eerder verwant aan risotto dan aan polenta, maar wordt gezien als de voorloper van deze laatste. De naam polenta is er zelfs aan ontleend. De Romeinen kenden noch rijst noch maïs en maakten hun puls met farro of met gierst, naar Grieks voorbeeld.

In het vroege Rome waren gierst, emmer en spelt de belangrijkste granen. Met zachte en harde tarwe maakten de Romeinen pas rond rond 450 voor Christus kennis. Durum werd omarmd als het favoriete graan van de stad, voornamelijk om er brood van te bakken. Gierst werd ook op grote schaal verbouwd net als in Griekenland, omdat het goed gedijde op armere gronden en een grotere opbrengst kende. Puls (ook wel pulmentum genoemd) is een gerecht in de vorm van een brij van granen of peulvruchten, dat al sinds de archaïsche periode populair was in de Romeinse keuken. Het Griekse equivalent heette 'maza'.

Belangrijke schrijvers uit die tijd zoals Plinius noemen puls. Puls candida bijvoorbeeld een puls van gierst uit Campania naar het voorbeeld van de Griekse polenta bordei. Apicius noemt in de De re coquinaria. Cato beschrijft in De agri cultura zowel Romeinse, Griekse als Punische (Carthaagse) recepten, waaronder puls, en net als Plinius maakte hij graag gebruik van spelt. Marcus Terentius Varro beschrijft in de 'De rustica' een andere puls, de puls fabata, dat gemaakt wordt van farro met tuinbonen (faba) en gerookte spek (lardum)..

In de achtste eeuw voor Christus kwamen de Phoenicërs op Sardinië aan, en leefden daar in harmonie met de Nuraghe. Ook de Carthagen maakten er hun opwachting, en brachten er onder meer de teelt van farro (spelt). Sardinië werd de graanschuur van Carthago.

Toen de Romeinen Sardinië bezetten (van 238 voor Christus tot 456 na Christus) profiteerden ze van de agrarische kennis van de Nuranghe en de vruchtbaarheid van de Campidano-vlakte. Sardinië werd nu de officiële graanschuur van Rome. Ze verrijkten hun traditionele gerstebrij met de Sardijnse farro en ook wel met kikkererwten. Dat blijkt uit het recept van Plinius en uit de etymologie van het woord polenta. Dat zou afgeleid kunnen zijn van het Latijnse woord pollis, dat 'wit meel' betekent, alhoewel de oorsprong ook het Latijnse puls kan zijn, de benaming van farro-pap.

Onderstaand recept van Marcus Pontius Cato uit 160 voor Christus beschrijft hoe je puls maakt van farro en kaas. In Italië onderscheidt men drie soorten farro (oergras): farro piccolo noemt (einkorn), farro medio (emmer) en farro grande (spelt).

Cato's puls punica is de bekendste puls uit de tijd van de Romeinen, zoals gezegd gemaakt van farro, kaas, honing en ei. In beide gevallen wordt spelt gebruikt. Cato noemt het graan dat hij gebruikt 'alicae' , zeer waarschijnlijk spelt, ook wel farro genoemd:

comment

Pultem Punicam sic coquito. Libram alicae in aquam indito, facito uti bene madeat. Id infundito in alveum purum, eo casei recentis P. III, mellis P. S, ovum unum, omnia una permisceto bene. Ita insipito in aulam novam.

Een belangrijk element in dit pulsrecept is honing. Columella beveelt hiervoor honing van bonenkruid en tijm aan, mocht u deze kunnen bemachtigen. In plaats daarvan zou je tijmhoning of bonenkruidhoning kunnen overwegen, de laatste verkrijgbaar onder de Italiaanse naam miele di santoreggia, dat in de Abruzzesen gemaakt wordt. Het was in die tijd gebruik om de spelt te roosteren, zeker wanneer de spelt tot meel vermalen werd. Het recept vermeldt het niet, maar overweeg dat, voor een diepere smaak, ook omdat je zult zien dat je de spelt dan gemakkelijker tot grutten kunt vijzelen.

Epityrum

INGREDIËNTEN

125
gram
farro grande (spelt)
400
gram
verse kaas (pecorino of ricotta)
60
gram
tijm- of bonenkruidhoning
½
 
ei

HET RECEPT

De voorbereiding

Crush de speltkorrel, die je eventueel tevoren roostert, in een vijzel. Gebroken graan (grutten) neemt beter water op.

Zet de gebroken spelt in ruim water, en laat deze zo minstens een uur staan.

De bereiding

Giet de spelt af, en kook de spelt ongeveer 45 minuten in ruim, vers water. Snijd de kaas intussen in stukjes en klop het ei los (neem voor bovenstaande hoeveelheiden de helft van het losgeklopte ei. Giet eventueel wat overtollig water op de spelt af. Voeg de kaas toe aan de gare spelt. Zodra de kaas gesmolten is, voeg je de honing en tenbslotte het halve ei toe en roer je de puls een paar minuten door, zodat ook het ei gaart. Neem de puls van het vuur en serveer deze warm, met wat extra honing voor de liefhebber.

slotregel

Bronvermelding update april 2026

1 Dolce Fenicio - Puls punica | Historical cooking 1 Puls antico cibo italico | Gastrolab - Taccuini gastro sofici 1 Recipe from the Punic War: Cato’s Punic Porridge | Eats history