Balsempeer
Bittermeloen (Momordica)
Balsempeer
 
BALSEMPEER | MOMORDICA CHARANTIA
 

BALSEMPEER

Het is niet duidelijk wat de Nederlandse benaming is van de Momordica foetida, die in het Frans concombre sauvage wordt genoemd.
Een gele vrucht met zacht rood vructvlees die geliefd is bij slangen en daarom wel 'slangenvoedsel' wordt genoemd. In ghana ok wel sopropo genoemd, net als de Momordica charantia. In Nigeria ejirin

De vrucht wordt veelal bitter gourd of bittermeloen genoemd, naar zijn meest gebruikte benamingen in recepten. De Momordica charantia is één van de 59 plantensoorten van de Momordica, een geslacht van kruipende en klimmende planten waarvan er slechts enkele in cultuur zijn gebracht als voedsel.

De balsempeer is een 2-3 meter lange kruipende of klimmende plant met behaarde stengels. De diep gelobde bladeren lijken op wijnbladeren en zijn licht behaard. De solitaire bloemen zijn lichtgeel. Al kort na de bloei vormt de balsempeer vruchten. Die wij kennen zijn groen, maar de vrucht rijpt helder oranje, als de kleur van een sinaasappel. Kenmerkend zijn de ribben overlangs en de wrattige schil van de vrucht.

De vrucht van de wilde balsempeer bevat een tiental zaden, die hij vrij geeft door in drie flappen open te klappen. De zaden zijn omhuld met vuurrood, kleverig vruchtvlees. De wilde vrucht is zo'n vijf centimeter lang, die van de geteelde variëteiten een decimeter of twee. De geteelde balsempeer heeft de vorm van een spits eindigende komkommer (afgezien van de grillige schil) en bevat veel en bittere zaden.

De bitterheid wordt vooral veroorzaakt door een cucurbitacine-achtige alkaloIïde, momordicine en een aantal triterpene glycosiden.

GEBRUIK

De balsempeer wordt alleen onrijp gegeten. Wanneer hij te ver door rijpt wordt hij zompig en onsmakelijk. De schil van de balsempeer is eetbaar, net als de schil van een komkommer of augurk, en de vrucht wordt daarom veelal niet geschild.

Hele jonge vruchten kunnen in hun geheel gegeten worden, inclusief de zaden, van grotere exemplaren dienen de zaden verwijderd te worden. Halveer de vrucht daartoe en verwijder de hele kern met de zaden. Snijd de vruchthelften daarna in dunne plakken, en bestrooi deze royaal met zout. Spoel ze af, en kook ze daarna in ruim water hoogstens 15 minuten, of blancheer ze om ze later te roerbakken. De ergste bitterheid zal ook dan verdwenen zijn. Wanneer je de schijfjes in een roerbakgerecht gebruikt, voeg ze dan op het allerlaatst toe. Wanneer je de balsempeer stoomt, kun je het voorkoken achterwege laten. De stoomtijd bedraagt circa 20 minuten.

In West-Afrika eet men vrijwel uitsluitend de jongere vruchten, ook die afkomstig van de wilde balsempeer. In Zimbabwe zijn de jonge vruchten geliefd als salade, vergelijkbaar met een komkommersalade.

VERKRIJGBAARHEID

De balsempeer is vrij algemeen verkrijgbaar, zowel in winkels die gespecialiseerd zijn in Aziatisch als in Caribisch voedsel. De Indiase balsempeer is in de regel kleiner en donkerder van kleur dan de Chinese, en is grilliger.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De balsempeer is voor het eerst beschreven in Indo-Aryaanse Ayurvedische geschriften die dateren uit de 2e eeuw voor Christus (of eerder). Het is niet duidelijk of het om wilde balsemperen gaat of gecultiveerde.

Omdat de Aryanen geen specifiek woord voor de balsempeer hadden, is de tekst geen sluitend bewijs voor de oorsprng van de balsempeer. In een Chinees document uit 1370 wordt de balsempeer voor het eerst zonder twijfel beschreven. Noch in India, noch in China zijn tot dusver archeologische vondsten gedaan die de oorsprong kunnen duiden. Als oorsprong van de plant wordt daarom tot gebrek aan beter bewijs het hele gebied beschouwd van Oost-India tot zuidelijk China. Op grond van de genetische samenhang is China de meest aannemelijke oorsprong.

Er zijn twee botanische variëteiten, de Momordica charantia var. muricatae en de Momordica charantia var. charantia. De eerste groeit overwegend in het wild, de tweede wordt hoofdzakelijk gecultiveerd. De Momordica charantia var. muricatae wordt beschouwd als de gemeenschappelijke voorouder.

De plant groeit op veel plaatsen in tropisch en subtropisch Afrika en grote delen van Azië. Vermoedelijk is de plant in de 18eeeuw op één plaats, in het zuiden van China in cultuur gebracht, en vandaar in de 18e en 19e verspreid, onder andere naar Zuid-Amerika (Puerto Rico 1885).

De wereldwijde productie van de balsempeer schommelt tussen 10 en 20 miljoen ton, waarvan ruim een derde afkomstig is van het Indiaas subcontinent, en een kwart uit China. Betrouwbare productiegegevens zijn er echter niet. De meeste teeltgebieden liggen in de pantropen, in Azië, Afrika, de Cariben en Zuid- en Centraal-Amerika, maar de balsempeer wordt ook in Nieuw-Zeeland en Roemenië verbouwd.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De geslachtnaam Momordica is afgeleid van het Latijn mordere, wat bijten betekent. Dat zou te maken hebben met het uiterlijk van de zaden, die de schijn wekken dat er op gekauwd is. Voor wat het waard is. De soortnaam zou afgeleid kunnen zijn van 'arancia', het Italiaanse woord voor sinaasappel, vanwege de oranje kleur van de rijpe vrucht.

Deze heeft wereldwijd talloze populaire benamingen, waaronder onderstaande. In Suriname wordt de vrucht sopropo genoemd.

VERTALING BALSEMPEER

engels
bitter gourd, balsam pear
frans
margose, melon amer
italiaans
ampalaya, zucca amara
spaans
melón amargo
duits
bittermelone
arabisch
 
turks
kudret narı
hindi (india)
karela
indonesisch
peria
vietnamees
mướp đắng
japans
gōyā
chinees
kǔguā 苦瓜
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

De balsempeer is rijk aan voedingsstoffen, vezels, vitaminen en mineralen. De vrucht zit bovendien boordeviol anti-oxydanten, de bittere smaak veroorzakend: fenolen, flavonoïden, isoflavonen, terpenen en glucosinolaten. Hij dankt zijn naam aan de lichte balsemgeur.

Uitgebreid onderzoek in India naar de traditionele medicinale toepassing van de balsempeer, heeft aangetoond dat de vrucht bij draagt aan het verlagen van de bloedsuikerspiegel van diabetespatiënten.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

17,0
kcal
(71,2 kJoule)
1,0
gram
eiwitten
3,7
gram
koolhydraten
2,8
gram
vezels
0,2
gram
vet
VITAMINES
155,0
µg
vitamine A
(20% ADH)
0,4
mg
nicotinezuur (B3)
(2,5% ADH)
0,2
mg
pantotheenzuur
(3,3% ADH)
72,0
µg
foliumzuur (B9)
(36% ADH)
84,0
mg
vitamine C
(105% ADH)
MINERALEN
19,0
mg
calcium
0,4
mg
ijzer
296,0
mg
kalium
17,0
mg
magnesium
0,1
mg
mangaan
5,0
mg
natrium
31,0
mg
fosfor
0,8
µg
selenium
0,8
mg
zink

BRONVERMELDING UPDATE SEPTEMBER 2017

Know what you eat: Balsam-pear (bitter gourd) | Nutration Data self Indian Bitter Melon | Specialty produce Bittermelone | Wikipedia (DU/EN/FR) Genetic diversity of bitter gourd | S.S. Dey e.o. ,Scientia horticulturae Volume 109, Issue 1, 9 June 2006, Pages 21-28 Draft genome sequence of bitter gourd (Momordica charantia) | N. Urusaki e.o., DNA Research. 2017 Feb; 24(1): 51–58 Doi: 10.1093/dnares/dsw047 Momordica charantia (bitter gourd) | Cabi Invasise Species Compendium June 2017 Bitter gourd | T.K. Behera e.o., Horticultural reviews Vol37 2010 Wiley Blackwell Momordica genus in Asia | L.K. baharathi and K. Joseph John, Momordica genus in Asia, 2013 Springer, India ISBN 978-81-322-1031-3