Bengaalse kweepeer
Vrucht (Aegle)
Bengaalse kweepeer
 
BENGAALSE KWEEPEER | AEGLE MARMELOS
 

BENGAALSE KWEEPEER

SLIJMAPPEL

De Aegle marmelos of slijmappel is een hier vrijwel onbekende telg uit de Wijnruitfamilie, waartoe alle citrusplanten behoren. De Nederlandse benaming doet iets vreselijks verwachten, maar het is een lekkernij.

 In een aantal talen wordt het verband gelegd met de vorm, kleur en textur van de kweepeer en wordt de vrucht Bengaalse kweepeer genoemd. De officiële Nederlandse benaming is slijmappel, hoewel oiok de Engelse benaming bael veel wodt gebruikt.

De Aegle marmelos is een tropische, bladverliezende boom die zo'n meter of 15 hoog kan worden. Het is een trage groeier. Hij is bestand tegen extreme weersomstandigheden, van hoge temperaturen tot diep in de 40 graden, tot matige vorst. Daardoor kan hij in de barre Indiase Punjab op een hoogte van 1.200 meter overleven. Elders in Zuidoost-Azië wordt hij niet op zulke hoogten aangetroffen. Wel in drassig, zelfs verzilt gebied.

Net als de verwante houtappel (Limonia acidissima) geeft de boom een helder gom af, dat als vervanger van Arabische gom gebruikt kan worden en wordt. De takken zijn soms voorzien van stekels, maar niet altijd.

De geveerde bladeren staan op bladstelen die soms nauwelijks zichtbaar zijn, of gevleugeld zijn. De steel-aanzet wordt gemarkeerd door één of twee fikse doornen, 1½ tot 3 cm lang. De bladeren bestaan uit drie tot vijf langwerpige blaadjes, die een - licht - citrusaroma afgeven wanneer je er over wrijft, zoals bij veel planten uit de Wijnruitfamilie het geval is.

Ook de bloemen zijn geurig. Ze groeien in de bladoksels of aan het eind van een tak, solitair of in groepje van vier à zeven. Ze zijn roomwit en zo'n twee centimeter groot. Alleen na een periode van droogte vormt de in het wild groeiende boom vruchten van 5 tot 7½ cm. Ze zijn peervormig en hebben wannneer ze rijp zijn ook de kleur van een peer. Een boom produceert tussen 200 en 400 vruchten per jaar.

De vrucht is voorzien van een verhoute schil van 3 mm dikte. Het vruchtvlees is vezelig en bevat 10-15 platte zaden, die zijn omgeven door een slijmerige stof, vandaar de benaming slijmappel. Er zijn gecultiveerde soorten die een zachte(re) schil hebben en minder zaden bevatten, zoals de Kaghzi en de Mitzapuri. er zijn ook cultivars die grote tot zeer grote vruchten dragen, soms wel zo groot als een pomelo, zoals de Pant Shivani, die bovendien niet zo vezelig is.

De smaak van de Bengaalse kweepeer wordt wel een combinatie van tamarinde en limoen genoemd, vergelijkbaar met de smaak van de kawista. De Brix is 32,5° , de zuurte 0,3%.

VERKRIJGBAARHEID EN GEBRUIK

Om de vrucht vers te kunnen eten dient hij eerst 'gekraakt' te worden, het liefst gehalveerd. Of dat lukt hangt af van de hardheid van de schil, nieuwe cultivars hebben een minder harde schil. Wanneer de vrucht is geopend, wordt (alleen) de vezelige kern met de zaden verwijderd. Het vruchtvlees dat zich dicht tegen de schil aan bevindt, wordt met een lepel uit de schil gegeten.

De rest van het vruchtvlees wordt met een gelijk deel water gemegd en dan gezeefd. De schil van de vrucht wordt niet gegeten. Hij wordt net als een kokosnoot 'gekraakt', hoewel de schil van sommige cultivars ook gesneden kan worden. Het vruchtvlees uit de schil geschept, en al dan niet gemengd met wat suiker.

De vrucht is gedroogd verkrijgbaar. De bijna rijpe vrucht wordt daarvoor in plakken gesneden die in hun geheel in de zon gedroogd worden, soms na eerst gezoet te zijn. De zaden worden verwijderd.

Van de gedroogde vrucht wordt onder meer thee getrokken. Deze wordt Namatoom (Matoom thee) genoemd, een traditionele Thaise infusie, die koud wordt gedronken. In Thailand kookt men ook de hele vrucht (inclusief schil) om het kookvocht als dorstlesser te drinken. De gedroogde schijven bevatten in de regel conserveermiddel (sulfiet).

Andere producten van de vrucht zijn gezoet pulp, nectar, poeder, zelfs wijn.

AANKOOP EN BEWAREN

De vrucht wordt geplukt wanneer hij nog geelgroen is. Acht dagen daarna is het groen verdwenen en heeft de vrucht een volledig gele kleur. Het steeltje laat dan los. Soms wordt de vrucht onrijp geplukt en kunstmatig gerijpt. Hoewel de schil hard is en onkwetsbaar lijkt, is de vrucht gevoelig voor beschadiging. Koop sowieso geen vrucht met een gebarsten schil.

De vrucht is buiten de koeling twee weken houdbaar, in de koeling circa een maand. Let goed op schimmelvorming aan het steeltje.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Limonia acidissima groeit van nature in India, Nepal, Myanmar en de Nicobar-eilanden. In verscheidne landen in Zuidoost-Azië wordt de plant voor zijn vruchten verbouwd, onder meer in Indonesië.

Om vruchten te dragen is een droog seizoen nodig. Om die reden dragen de bomen in maleisië in de regel geen vruchten.

De boom is een Sthalavriksha, een boom die is geplaatst bij een tempel. Sthalavriksha is de benaming voor tempelboom, bomen die in het Hinduïsme als even heilig wordt beschouwd als de godheid waaraan een tempel is gewijd. Het woord betekent 'boom van de plek', duidend op 'deze bepaalde boom'. De boom wordt door Hindoes Sivadruma genoemd. De bladeren worden vaak aan Shiva geofferd, de drievoudige bladeren worden vergeleken met de drietand van Shiva.

VERTALING BENGAALSE KWEEPEER

engels
 
bael,
bengal quince
frans
bael, fruit de bell
italiaans
 
spaans
membrillo de bengal
duits
 
bengalische quitte
madjobaum
arabisch
safarjale
turks
 
hindi (india)
bilwa
indonesisch
buah maja
vietnamees
trai mam
japans
 
chinees
mù jú 木橘
 

CULINAIR EN RECEPTEN

Eén van de authentieke recepten is dat van sambal andaliman, gemaakt van sjalotjes, scherpe rawitpepertjes en verse, onrijpe andaliman-pepertjes, die rauw gevijzeld worden.

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

De slijmappel wordt een groot aantal medicinale kwaliteiten toegedicht. Zo zou het sap een prima anti-(zonne)brand zijn. De vrucht bevat veel vitaminen, vezels en calcium.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

137,0
kcal
(573,6 kJoule)
1,8
gram
eiwitten
31,8
gram
koolhydraten
30,0
gram
waarvan suikers
2,9
gram
vezels
0,3
gram
vet
VITAMINES
55,0
µg
vitamine A
(10% ADH)
0,3
mg
vitamine B1
(27,3% ADH)
1,2
mg
vitamine B2
(90,0% ADH)
1,1
mg
nicotinezuur (B3)
(6,9% ADH)
60,0
mg
vitamine C
(75% ADH)
MINERALEN
85,0
mg
calcium
0,5
mg
ijzer
600,0
mg
kalium
41,0
mg
magnesium
0,2
mg
mangaan
110,0
mg
fosfor
0,1
mg
zink

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2017

Bengalische Quitte | Wikipedia (DE/EN) Aegle marmelos | Plants for a future Aegle marmelos | World agroforestry center Indian bael fruit | Citrus variety collection Aegle marmelos | India biodiversity portal Aegle marmelos | FAO, ecocrop Bael Fruit | centre for new crops and plant products, Purdue University, Morton, J. 1987. Bael Fruit p. 187-190. In: Fruits of warm climates. Julia F. Morton, Miami, FL. Bael | E. Yahia, Postharvest Biology and Technology of Tropical and Subtropical Fruits, 2011 Woodhead publishers New Delhi, ISBN 978-0-84569-734-1