top
Bambangan
Mangifera pajang
Bambangan
Recept(en) met bambangan
DE ONRIJPE VRUCHT | MANGIFERA PAJANG ©2019

Bambangan

De bambangan of asam embang wordt ook wel de 'bruine mango' genoemd. Hoewel de plant verwant is aan de mango, is dit geen variëteit van de Indische mango (Mangifera indica), maar een op zich zelf staand soort.

De Mangifera pajang is een rechtopgaande, bladverliezende boom, die wel 30-35 meter hoog kan worden. De boom heeft een zuilvormige stam met een grijzige bast. Deze vertoont soms scheuren of spleten, net als de bast van de Mangifera indica. Hij heeft een parapluvormige kroon met glanzende groene, lancetvormige bladeren. De bladeren zijn lancetvormig, tot wel 40 cm lang en 15 centimer breed. Het jonge blad is rood van kleur.

De bloeiwijze is aarvormig, met paarse of paarsige geurige bloemen. De aren zijn gemiddeld 30 cm lang.

De steenvrucht is fors, heeft een gewicht van twee à 3 kilogram, met één mono-embryonaal zaad., een decimeter lang en circa 5 cm dik. De schil is vrij dik, maar is eetbaar. De vrucht is erg vezelig.

De bambangan is zoet en smaakt enigszins naar banaan, maar alleen als hij volledig gerijpt is. De onrijpe vrucht is bijzonder zuur, vandaar de benaming asem embang.

De Mangifera pajang bloeit tweemaal per jaar en draagt ook tweemaal per jaar vruchten, in de maanden januari en februari, en juli-augustus. Hij komt op Borneo zowel in het wild als gecultiveerd voor. Op de International rode lijst van het IUCN heeft de plant het preikaat 'kwetsbaar'

Practische zaken

Aankoop en verkrijgbaarheid

De vrucht is hier niet verkrijgbaar, wel op Kalimantan, maar ook op de eilanden Saba en Sarawak, en op speciale mango-markten in Florida, waar hobby-telers de vrucht regelmatig aan bieden.

Culinair gebruik en bereiding

De schil wordt verwijderd door de vrucht te pellen als een banaan: insnijden en eraf trekken. Omdat de vrucht zo vezelig is, wordt hij vooral gebruikt om er sap of jam van te maken. De geurige schil wordt afzonderlijk gegeten, verwerkt in curries of in zout ingelegd.

Lokale gerechten waarin de bambanjang wordt gebruikt, zijn nonsom Bambangan en jeruk Bambangan, specialiteiten van Sabah, de tweede Malaeisische staat op het eiland Borneo naast Sarawak, waar men de bambangan vaak gebruikt als vervanger van durian. Om extra smaak te genereren wordt de vrucht verrijkt met het geraspte zaad!

Van de onrijpe vrucht maakt men in Sabah pinasakan, een vissoep. De rijpe vrucht wordt gebakken met gezouten vis. Daarnaast verkoopt men air bambangan, het sap.

Houdbaarheid (bewaaradvies)

Door de dikte van de schil is de vrucht langer houdbaar dan een 'echte' mango, zelfs wanneer hij al rijp is, zeker een week buiten de koeling.

slotregel

Oorsprong en verspreiding

De Mangifera pajang komt van nature op het hele eiland Borneo voor, zowel op het Indonesische Kalimantan, het Maleisische Sarawak als Brunei.

Taalkundige aspecten, etymologie

De plant is voor het eerst beschreven in 1978 door de Nederlandse botanicus Kostermans, die hem de botanische naam Mangifera pajang gaf.

Het woord mango is afgeleid van het Dravidisch, een taalfamilie van 25 talen die overwegend gesproken worden in het zuiden van India rond Madras. In Tamil wordt de vrucht mankay genoemd. De eerste Europese vermelding is die in een zestiende eeuws reisbericht van de Italiaanse ontdekkingsreiziger Ludovico de Varthema. Hij noemde de vrucht manga.

De geslachtsnaam Mangifera is een samenvoeging van de naam van de mangoboom en -vrucht en het Latijnse 'ferre', dat brengen betekent, de brenger van de mango. Het epitheton pajang

Benamingen in diverse talen

engels
bauno
frans
 
italiaans
 
spaans
 
duits
 
arabisch
 
turks
 
hindi
 
indonesisch
binjai, bundu
maleisisch
binjai, kenmang
vietnamees
 
philippijns
bayuno
japans
 
thais
lam yaa
chinees
 
 

Gezondheidsaspecten

Voedingsstoffen - gezondheidsrisico's

Naast de terechte waarschuwing om de vrucht alleen te eten wanneer hij voldoende rijp is, circuleert de waarschuwing om de pit niet in te snijden - er omzichtig omheen te snijden - ter voorkoming van het vrijkomen van giftig melksap. Het lijkt een fabel te zijn.

Samenstelling per 100 gram rauw product (zonder schil)

64,0
kcal
(268,0 kJoule)
1,0
gram
eiwitten
11,9
gram
koolhydraten
2,4
gram
vezels
0,2
gram
vet
VITAMINES
2,7
µg
vitamine A
(0% ADH)
0,1
mg
vitamine B1
(9,1% ADH)
0,2
mg
vitamine B2
(10,0% ADH)
1,3
mg
nicotinezuur (B3)
(8,1% ADH)
74,1
mg
vitamine C
(92,6% ADH)
MINERALEN
7,0
mg
calcium
0,3
mg
ijzer
120,0
mg
kalium
1,0
mg
natrium
17,0
mg
fosfor

Bronvermelding update november 2020

Mangifera pajang | Useful tropical plants by Ken Fern Underutilized mangifera species from Borneo | Nur Ismail e.a. Journal of engineering and applied sciences 14(4) pp 1169-1177, 2019 ISSN 1816-949X Traditional Food that makes Sabahans drool | My Sabah Pinasakan Basungan Om Bambangan | Ismelda Shabelle blog