top
Staghorn sumac
Rhus thyphina
Staghorn sumac
 
STAGHORN SUMAC | RHUS TYPHINA  © 2013

Staghorn sumac

De azijnboom, in het Engels staghorn sumac genaamd, is een plant waarvan de vruchtjes net als die van de Syrische sumac als specerij gebruikt worden.

Wij kennen deze Rhussoort als sierplant, de fluweelboom genoemd, vanwege de donzige haartjes op de bladeren en de vruchtjes. Hij wordt ook Chinese sumac genoemd, net als de Rhus chinensis (gal-sumac), die witte vruchtjes heeft, en als medicijn wordt gebruikt.

De azijnboom is een 3-5 meter hoge struik, die kan uitgroeien tot een boom van 6-8 meter. Hij heeft geveerde bladeren. Iedere veer bestaat 31 paarsgewijs geplaatste langwerpige bladeren van 30 tot 50 cm lengte. De plant heeft rode, harige stengels en vormt een bloeiwijze van rechtopstaande trosvormige bloeiwijze, thyrsus. De plant heeft mannelijk of vrouwelijke bloemen. Hij bloeit groen-geel, in de maanden juni en juli. Hieruit ontstaan rode steenvruchten, die in de herfst rijpen, en vaak ook nog in de winter aan de plant hangen, die overigens zijn blad verliest.

De Noord-Amerikaanse inheemse bevolking gebruikten nagenoeg alle delen van sumacplanten als medicijn, sommige als voedsel of om te roken (kinnikinnick). De Algonquins maakten een zoete drank van de vruchten, gezoet met suiker van de esdoorn (maple). Dat deden de Cherokees ook, maar zij aten de vruchten ook rauw.

De Iriquoi- en Ojibwa-indianen aten niet alleen de vruchten maar ook de scheuten, ook die van de Rhus glabra, de gladde azijnboom. Ook van de Rhus occidentalis worden de vruchtjes (die zwarte framboos genoemd worden) gegeten. Wanneer ze goed gerijpt zijn smaken ze zurig en ook naar nectar. Niet voor niets zijn vogels en vlinders er dol op.

Practische zaken

Aankoop en verkrijgbaarheid

In de regel zal sumacpoeder die je in ons land koopt afkomstig zijn van de Rhus coraria. De vruchtjes van deze plant bevatten meer zuren dan de vruchtjes van de Rhus typhina uit dit artikel. Voor wie allergisch is voor 'citruszuren' is dit dus een betere keuze.

Deze wordt onder de Engelse benaming staghorn sumac of de Chinese naam dìmiàn qīshù 地面漆樹 verkocht, wordt namelijk zowel in Noord-Amerika als in China geproduceerd.

Culinaire aspecten

Net als van de Syrische sumac worden van deze soort ook de jonge scheuten gegeten.

Oorsprong en verspreiding

Deze Rhussoort komt van origine uit het oosten van Noord-Amerika, de Verenigde Staten en Canada.

Je vindt de plant in Canada, tezamen met vier andere soorten Rhus , de Rhus aromatica, de Rhus trilobata, de Rhus glabra en de Rhus copallina. Je treft hem aan in de binnenlanden van Brits Columbia, het zuiden van Ontario en het zuidwesten van Quebec. In de Verenigde staten komt hij voor in de Appalachen, in Georgia, Indiana, Kentucky en North Carolina, maar ook in Florida en Texas. Hij groeit zelfs in Mexico.

De azijnboom is rond 1620 in China en Europa geïntroduceerd. In het noorden en oosten van China wordt de azijnboom inmiddels op grote schaal verbouwd in Lanzhou, Hebei en Shanxi.

Taalkundige aspecten, etymologie

De botanische naam Rhus is afgeleid van het Greekse 'rhous' (ρουσ) dat evenals het Latijnse 'rhus' en het Keltische 'rudd' werd gebruikt om de rode kleur van de sumacs te duiden. Het woord sumac zelf is van Semitische oorsprong, en komt onder meer voor in het Arabisch en het Hebreeuws.

Het epitheton typhina is een verwijzing naar de donzen bloeiwijze van de Typha of lisdodde (Grieks: typhê τυφη). Het woord is afgeleid van het Latijnse hirta, dat onder meer ruwharig betrekent. Als botanische naam wordt ook wel Rhus hirta gebruikt.

Vertaling azijnboom

engels
staghorn sumac
frans
sumac vinaigrier
italiaans
 
spaans
zumaque de virginia
duits
essigbaum
arabisch
 
turks
 
hindi
 
indonesisch
 
japans
 
vietnamees
 
chinees
huǒjù shù 火炬树
 
slotregel

Duurzaamheid

De Rhus typhani is niet bedreigd, en is op verscheidene plaatsen zelfs invasief, onder meer in Europa en China, waar hij geïntroduceerd is, maar zelfs in diverse regio's in de Verenigde Staten.

In diverse landen waar de plant geïntroduceerd is, wordt hij als genaturaliseerd beschouwd, onder meer in België, waar hij tegelijkertijd bedreigd is en invasief, dat laatste vooral in Brabant. Sinds het einde van de negentiende eeuw komt de plant in België in het wild voor, in Nederland pas veel later.

De Rhus typhina is vermeld in de Belgisch gedragscode voor gebruik van invasieve planten, wat betekent dat hij wel verkocht en aangeplant mag worden, maar met de nodige voorzichtigheid in de buurt van biotopen waar hij invasief kan worden: oevers van waterlopen en waterrijke gebieden, bossen (eik, beuk) op zure grond, bossen op kalkrijke bodems, bosranden.

Gezondheidsaspecten

Voedingsstoffen - gezondheidsrisico's

Vruchtjes. Samenstelling per 100 gram

4,3
gram
eiwitten
32,9
gram
vezels
11,6
gram
vet
VITAMINES
2,4
mg
vitamine B1
(218,2% ADH)
2,4
mg
vitamine B2
(170,0% ADH)
2,0
mg
vitamine B6
(140,0% ADH)
0,4
µg
vitamine B12
(16,0% ADH)
1,4
mg
vitamine C
(1,8% ADH)
MINERALEN
30,1
mg
calcium
0,1
mg
koper
18,0
mg
ijzer
558,0
mg
kalium
8,7
mg
magnesium
1,2
mg
mangaan
1,8
mg
natrium
10,3
mg
fosfor
1,7
mg
zink

Bronvermelding update mei 2020

Rhus typhina | Missouri botanical garden Rhus typhina Linnaeus | Franç Gros d'Aillon, Flora of Rosemère 2016 Leaf and stalk foods | Arthur C. Parker, Iroquois Uses of Maize and Other Food Plants, 1968 Syracuse university press, Comparative Study on the Chemical Composition of Syrian Sumac (Rhus coriaria L.) and Chinese Sumac (Rhus typhina L.) Fruits | Rima Kossah e.a. 2009. Pakistan Journal of Nutrition, 8: 1570-1574. DOI: 10.3923/pjn.2009.1570.1574 Rhus typhina | Invasive species compendium CABI Staghorn sumac | Canadian wildlife federation Rhus typhina - staghorn sumac | USDA National resources conservation service NRCS Rhus typhina | Invasive species in Belgium Azijnboom Rhus typhina | Waarneming.nl Rhus chinensis | Useful tropical plants by Ken Fern