top
Capsicum annuum
Chilipeper
Capsicum annuum
Capsicum annuum cultivars
bananenpeper
BANANEN PEPER | CAPSICUM ANNUUM  © 2019 FOTO: Jeffery Martin

Capsicum annuum

Chilipeper

De Capsicum annuum - eigenlijk Capsicum annuum var annuum - is de belangrijkste gecultiveerde chilipeper.

De voorouder van de Capsicum annuum var annuum - de gecultiveerde soort - zou de Capsicum annuum var glabriusculum zijn, eveneens de voorouder van de Capsicum baccatum.

Capsicum annuum (var annuum) is in de regel een milde chilipeper, met als uitgesproken mildste soort de paprika, die geen capsaïcine bevat. Tot de scherpere soorten hoort de geitenhoorn. Het is net als de andere chilipepers een plant die van oorsprong in de tropen en subtropen voor komt, maar ook in gematigder streken gedijt. Er zijn in de loop der tijd talloze variëteiten gekweekt, ook als sierplant.

De Capsicum annuum is een gevoelig voor vorst, maar groeit ook op hoogte, tot op 2.000 meter. De plant wordt zo'n 75 cm hoog. De afmeting van de bladeren verschilt per soort. De bloemen zijn wit tot groen. De vruchten zijn van uiteenlopende maat en vorm, van nog geen halve centimeter in doorsnede tot wel 30 cm lengte. De Capsicum annuum naar de vorm van de vrucht onderscheiden in vijf subgroepen:

  • Cerasiform: kers-chili's
  • Conoide: kegelvormige chili's
  • Fasciculatum: ronde kegelvormig
  • Grossum: tetrapoïde vorm, als chilhuacl en paprika
  • Longum: als spaanse pepers.

Bananenpeper

De bananenpeper danks zijn naam aan zijn uiterlijke overeenkomst met een banaan. Maar daar houdt iedere vergelijking mee op. Scherpte: 0-500 Scoville eenheden (SHU).

Thaise bird's eye

De Thaise bird's eye is een hete peper, die vooral in Zuid-Oost-Azië wordt geteeld en gegeten. Hij is minder heet dan zijn Afrikaanse naamgenoot, die beter bekend is onder de naam piri-piri.

Cayennepeper

De cayennepeper, redelijk scherp voor een Capsicum annuum (30.000-50.000 SHU) is bekend als naamgever van het cayennepoeder, dat met het oog op constante kwaliteit vaak een blend van diverse chilipepers is.

Hungarian wax

Beter bekend als Turkse peper, is de lichtgroene Hungarian wax, een milde groene peper die zowel bereid als rauw gegeten kan worden.

Jalapeño

Hij verschijnt meer en meer op de Nederlandse markt, de onrijpe, donkergroene jalapeño, Mexico's trots.

Paprika

Vrij van capsicum en populair in alle keukens ter wereld is de paprika meer dan het vertrouwde Nederlandse product. Neem de Spaanse pimiento, zoet en sappig, of de iets scherpere peperoncini.

Poblano

De hartvormige poblano is een milde chili (1.000-2.000 SHU) die uit Puebla in Mexico komt, vandaar de naam. De gedroogde vorm wordt 'chili ancho' genoemd.

Spaanse peper

In ons land met zekerheid meest verkochte pepersoort is de spaanse peper, die gemiddeld scherp is.

AJÍ CACHO DE CABRA

De gerookte geitenhoornis het geheim van een echte merquén, het toonbeeld van een goede 'chilipoeder'.

Oorsprong en verspreiding

De Capsicum komt van oorsprong uit Midden- en Zuid-Amerika, waar het al duizenden jaren wordt verbouwd door volken als de Azteken, Maya's, Tolteken en Zapoteken, minstens sinds 7.000 voor Christus.

De Romeinse dichter Martialis beschrijft Piperve crudum (rauwe paprika) op een manier die past bij chilipeper maar ook bij de milde lange peper, waarmee de Romeinen bekend waren. Europa moest nog lang wachten voor ze kennis mocht maken met de chilipeper.

Uitgebreid nieuw onderzoek heeft de definitieve geboorteplaats van de chilipeper bepaald, althans waar deze (Capsicum annuum) het eerst gedomesticeerd werd. Dat is gebeurd in een gebied dat zich uitstrekt van Puebla in het zuiden, tot Oaxaca in het noorden en Veracruz in het (zuid)oosten en de Vallei van Tehuacán omvat. Op 21 april 2014 zijn de resultaten van de studie bekend gemaakt in de Proceedings of the National Academy of Sciences: "Multiple lines of evidence for the origin of domesticated chili pepper, Capsicum annuum, in Mexico. Een studie uitgevoerd door een team onderzoekers afkomstig van verscheidene universiteiten, onder leiding van Kraig Kraft. Zij vonden sporen van gedomesticeerde chilipeper uit het warme midden-holoceen (6.500 jaar geleden) en bewijzen dat in die tijd door de bewoners van dit gebied chili als kruid werd gebruikt en als zodanig werd benoemd.

Het onderzoek van Kraft cs. duidt dat de drie gewassen chili, maïs en bonen uit drie verschillende regio's kwamen: chili's uit centraal-oost-Mexico, maïs uit het stroomgebied van de Rio Balsas en bonen uit het stroomgebied van de Rio Lerma en de Rio Santiago.

Columbus

Columbus stuitte waarschijnlijk al tijdens zijn eerste reis in 1492 op de chilipeper, maar de arts Diego Álvarez Chanca die het jaar erop met de tweede reis mee ging, nam de peper mee naar Spanje, van waar het razendsnel Azië en Afrika bereikte. Columbus noemde de chili peper vanwege de hem bekende pittige hete smaak van gewone peper peper.

Aanvankelijk werden chili's in Europa als botanische rariteiten verbouwd in de tuinen van de Spaanse en Portugese kloosters. Maar de monniken experimenteerden met de chili en ontdekten de culinaire mogelijkheden. En kwamen tot de slotsom dat ze in plaats van de toen kostbare zwarte peperkorrels gebruikt konden worden. De verspreiding van de chilipepers naar Azië gebeurde zeer waarschijnlijk door Portugese handelaren vanuit Lissabon, de gemeenschappelijke aanloophaven voor de Spaanse schepen van en naar de Amerika's en de Portugese handelsvloot. Zo belandden chili's in Goan in India, een Portugese kolonie en van daaruit in westelijke richting in Turkije en in oostelijke richting in China.

In China, dat mag duidelijk zijn, is men dol op chili, maar niet in de Kantonese keuken, waar men pepers terughoudender gebruikt. Men ziet de peper onder meer als een prikkel tegen ongeremde eetlust en loomheid in de hete zomermaanden, maar raadt af chili's te eten bij welke soort ontsteking dan ook.

Dat chili ooit de wereld heeft veroverd, blijkt uit de vele gerechten die stereotyp zijn geworden voor bepaalde keukens, zoals tabasco voor de Zuid-amerikaanse keukens, sambal voor de Indonesische keuken en kimchi voor de Koreaanse.

Taalkundige aspecten, etymologie

De naam Capsicum is van het Griekse woord kapto afgeleid dat "te bijten" of "te slikken" betekent. De naam "peper" kwam in gebruik vanwege hun aan de specerij verwante smaak. De originele Mexicaanse term, chili kwam uit het Nahuatl (taal van de Azteken) chili of xilli, verwijzend naar de Capsicum alkanen die al 3000 jaar voor Christus gekweekt werd, zoals blijkt uit aardewerk dat is gevonden in Puebla en Oaxaca.

De toevoeging "annuum" is gegeven omdat verondersteld werd dat het een overblijvende plant zou zijn ('verg. annual").

Vertaling chilipeper

engels
chili pepper
frans
poivron
italiaans
peperone
spaans
picantee
chinees
huang gua 黄瓜
kantonees
wong gwa
 

Beschermde chilisoorten

Onderstaande paprikasoorten, alle Capsicum annuum, zijn door de Europese Unie) van een beschermde status voorzien.

De afkortingen PDO en PGI staan respectievelijk voor Protected destination of origin en Protected geographical indication (in het Nederlands “beschermde oorsprong benaming” of BOB, respectievelijk “beschermde geografische benaming” of BGA).

  1. Pepperone di Pontecorvo (PDO, Pontecorve, Lazio IT)
  2. Pepperone di Senise (PGI, Senise, Potenza IT)
  3. Piment d'Espelete' (PDO, Pays Basque FR)
  4. Pimentos de Arnoia (PGI, Arnoia, Galicië SP)
  5. Pimentos do Couto (PGI, Couto, Galicië SP)
  6. Pimiento de Mougán (PGI, Mougán, Galicië SP)
  7. Pimiento de Oímbra (PGI, Oímbra, Galicië SP)
  8. Pimentos de Padrón (PDO, Herbón, Galicië SP)
  9. Pimiento de la Vera (PDO, Cáceres, Extremadura SP)
  10. Pimiento piquillo de Lodosa (PDO, Lodosa, Navarra (SP)
  11. Szegedi Füszerpaprika (PDO, Szeged, H)

Bronvermelding update juli 2020

Fruit Morphology as Taxonomic Features in Five Varieties of Capsicum annuum L. Solanaceae | Zhigila, Daniel & Abdulrahaman, Abdullahi-Alanamu & Kolawole, Opeyemi Saheed & Oladele, Felix. (2014). Research Article . Journal of Botany. 2014. 10.1155/2014/540868. Chillipepper (Capsicum) | Wikipedia (EN/NL) Etymologiebank chilipeper | Etymologiebank.nl (P.A.F. van der Veen e.a. Etymologisch Woordenboek van het Nederlands) A cook's guide to Chinese vegetables, Martha Dalen, 1992 ISBN 0 948500 09 3 Scoville rating (SHU) | Pepperheads for life Peppers: vegetables and capsicums | P. Bosland e.a. 2000 CAB International, Oxon, UK ISBN 0-85299-335-4 Capsicum annuum | Kew Royal Botanic Gardens Capsicum annuum | Missouri Botanical Garden